Ο ΕΛΥΤΗΣ ΜΟΥ της ΜΙΝΑΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Ο ΕΛΥΤΗΣ ΜΟΥ: ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

της ΜΙΝΑΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ  

για το συνέδριο της Αμφικτυονίας Ελληνισμού

Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2019 

«Για κάτι ωραίο-σήμερα

είναι ωραίο το προβαλλόμενο όραμα»

//Οι κλεψύδρες του Άγνωστου//

στον Ανδρέα Εμπειρίκο

Προσπαθώντας να γράψω,  αγωνιώ. 
Ακουμπώ αισθητικά τη γραφή του Οδυσσέα Ελύτη κι απομακρύνομαι από την πραγματικότητα όπως κάθε φορά που μελετώ το έργο του. Οι αισθήσεις μου λοιπόν κατακλύζονται από την μελέτη την και την εμβάθυνση στις  λέξεις και τα νοήματα της ποίησης του μεγάλου ποιητή. Η όρασή μου είναι απλώς βοηθητική για την διεκπεραίωση του έργου μου.

Πώς αλλιώς όταν - το ωραίο, το ώριμο, το αυτάρκες και πλήρες- σε συνεπαίρνει. Αυτή τη φορά όμως προσπάθησα να απεμπλακώ από τον υποκειμενισμό της αγάπης και του θαυμασμού. 
Έπρεπε, ως μελετήτρια  των έργων των σπουδαίων μας αλλά και μικρότερων σε ρώμη γραφής, να διατηρήσω την ψυχραιμία που απαιτούνταν. Διότι η γοητεία μαγεύει   τα μάτια μου.

Ο Οδυσσέας στάθηκε δίπλα μου σαν συνομιλητής και φίλος. Σαν να έλεγε , μην φοβάσαι, άγγιξε, υπάρχω και είμαι οι λέξεις μου. Είμαι.. η μέλισσα και η κλεψύδρα, ο μόχθος των χεριών, το έμπιστο φως, άστρο εχέμυθο, τυχερός, αίμα που τρέχει. 

Γίνε κι εσύ :
« ο χτύπος του νερού μες στις  χρυσοστιγμές» και «ό,τι κοιτάς με τη ματιά να σε θρέφει» 

(Ανοιχτό Γαλάζιο, Ήλιος ο Πρώτος, V.)

Σταμάτησα στο στίχο αυτό. 
Η γραφή του Ελύτη, καταλήγω, ορά. 
Αυτό αποζητά ο ποιητής από τους αναγνώστες του, να κατανοήσουν. Ότι δηλαδή τα ποιήματά του ρέοντας στο χαρτί ουδέποτε είχαν στόχο το Νόμπελ ή την διεθνή αναγνώριση αλλά τα δικά μας μάτια ,τη δική μας ψυχή. Την ταύτιση είχε κατά νου, την εναρμόνιση με τον έσω εαυτό μας, την εσωτερική μας διάσταση, την ουσία μας. 
Διεκδικούσε ευγενικά τον ατέρμονο μεταξύ μας διάλογο μέσα από τα νοήματα των λέξεων. Διότι εάν κοιτάμε τις λέξεις του και συνομιλούμε με τα μάτια του ή δεν βλέπουμε στις λέξεις του τα δάχτυλά του καθώς γράφει και δεν συνδιαλεγόμαστε με τα μάτια του που κοιτούν τα νοήματα καθώς αραδιάζονται δίπλα-δίπλα στο χαρτί, τότε έχει αποτύχει. Δεν θα μας έχει «θρέψει» και θα ισχύει όπως γράφει στο ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ: 

Μόνος κυβέρνησα * τη θέλησή μου

Μόνος αποίκησα * τον εγκαταλειμμένο Μάιο

Μόνος εκκόλπωσα * τις ευωδιές

Ο λεξιπλάστης Ελύτης, ο πανώριος υμνητής της ελληνικής γλώσσας, ο τεχνίτης των ποιημάτων, του γαλάζιου, της ελιάς, της στοργής, της πίκρας, του ωραίου, του ατελούς, του ρίγους, της πειθούς, του θανάτου και της Ανάστασης, δεν κατανοεί πλήρως και σε βάθος την αρτιότητα της γραφής του. Και ποιος ή ποια μεγάλος/η δημιουργός κατανόησε ποτέ; Μηδενικά αλλαζονικός στη Μαρία Νεφέλη εξηγεί όλα τα παραπάνω που ενόησα ( δεν επινόησα) πως:

Αυτό που πείθει
 διατείνομαι

είναι σαν τη χημική ουσία που αλλοιώνει.

Ο Ελύτης, διαπιστώνω, τεχνηέντως έχει προκαλέσει την αμφισβήτηση και τον εξωραϊσμό. Όσοι παραμείνουν όμως θεατές και συνομιλητές του θα κοιτούν μέσα από την ποίησή του αιωνίως όχι μόνο τα ποιήματά του αλλά τα ίδια του τα μάτια και πως αλλάζουν ακαριαία οι κόρες του στην όψη της ορθής αποτύπωσης της έμπνευσης.

Αν τύχει εκείνος με οδύνη έγραψε, με οδύνη να διαβαστεί. Αν με νωχελικότητα και βιασύνη αποτύπωσε πρόχειρα των ερώτων τα θαύματα, βιαστικά να προσπεραστούν οι στίχοι του, καθώς αυτό που επεδίωξε ήταν να θυμηθούμε Έλληνες κι Ελληνίδες:

«Τι πάει να πει αντανάκλαση μεσημεριού

Πως κι από που ακουμπάει το Ωμέγα στο άλφα

Ποιος εντέλει αποσυνδέει το Χρόνο»,

ως φορέας ελληνικής αξιοπρέπειας. 

Και είναι πράγματι η γραφή του, όμοια με εκείνη την αθωότητα και την ελπίδα που επιστρέφουν στα κύτταρα του ανθρώπου από τη γέννηση ενός παιδιού. 
Η μελέτη του έργου του ξαναγεννά και αθωώνει. Ελάχιστες καταστάσεις και γεγονότα μπορούν να το επιτύχουν στη διάρκεια του βίου μας. 

Τελικώς, χάριν του κι ας βρισκόμαστε παρασυρμένοι μέσα στις δίνες της πολυδιάστατης  παγκοσμιοποίησης,  κάποιοι λέμε:

Δεν εγκαταλείψαμε

Δεν σε εγκαταλείψαμε.

Μίνα Παπανικολάου (Κατερίνη)

ΣΤΙΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ//ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΟΥΦΟΓΑΖΟΥ

Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ της ΜΙΝΑΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Παρουσίαση Θεσσαλονίκη   9/12/2016

 

Εάν η ανθρωπότητα πρόκειται να επιζήσει,

 χρειάζεται έναν εντελώς νέο τρόπο σκέψης

ΑΙΝΣΤΑΙΝ

Αποτελεί μόνιμη ανάγκη για τον άνθρωπο η μεταμόρφωσή του, για να επιζήσει, να αντέξει, να καταφέρει να συνυπάρξει εν μέσω θύελλας, ή να συμπορευθεί ή έστω να συμπλεύσει εν μέσω μακάριας νηνεμίας .

Η μεταμόρφωση λοιπόν δεν είναι πάντα φορτισμένη θετικά αλλά  με τα ιόντα που εμείς της προσθέτουμε, όντας ενήλικες και ελεύθεροι να επιλέξουμε.

Η δικαιολογία μας όμως πως  οι συνθήκες συχνά μας παρασέρνουν και ευθύνη δεν έχουμε καμιά, δεν ισχύει, δεν έχει βάση. Ο μεταμορφούμενος άνθρωπος, μέσα στο χρόνο ελίσσεται και εξελίσσεται τροποποιώντας συμπεριφορές, ΟΧΙ αξίες. Ο χρόνος είναι ο καμβάς καταγραφής αυτής της εξέλιξης σαν ταινία καταγραφής φωτογραφιών.

Κακώς δηλώνουμε πως ο χρόνος μας αλλάζει ή ο χρόνος γιατρεύει μεταθέτοντας  έτσι την ευθύνη σε ένα άλλο πρόσωπο έξω από εμάς, πέρα από εμάς, δηλώνοντας εμμέσως πλην σαφώς άμοιροι ευθυνών.    ΕΜΕΙΣ και μόνο εμείς έχουμε την ευθύνη αλλά και την ευλογία επιλογής της θετικής μεταμόρφωσης ή της αρνητικής επιφόρτισης.

 Ο χρόνος,  ως γέρος καθισμένος φαρδιά πλατιά στο ανάκλιντρό του, τα πάντα ορά και αποδέχεται επικυρώνοντας με τον τρόπο του τα αποτελέσματα των επιλογών μας.

Η ποίηση της Φωτεινής Κουφογάζου –Αγγουριδάκη που παρουσιάζουμε απόψε μέσα από το έργο της «στις Μεταμορφώσεις του Χρόνου», από τις εκδόσεις Αρισταρέτη απεικονίζουν την επίπονη αυτή διαδικασία της ολοκλήρωσης μέσα από  το χρόνο, της αφύπνισης  μέσα από τον πόνο, της  διερεύνησης της  ταυτότητας, τις  εναλλαγές της  διάθεσης, των επιπτώσεων των επιλογών της,  των επιλογών μας.

«θα μείνω εδώ στην άμητη ζωή μου

Να παλεύω τους φόβους μου

Όχι εκείνους που στα κλαδιά του κόσμου στέκονται σαν τις ώριμες οπώρες

και σε προκαλούν να γευθείς

παρά εκείνον

που κρύβεται βαθιά και με ορέγεται.

Να δω στα μάτια τη ζωή μου

αυτήν την άγνωρη ομορφιά.

Ούτε οι διαψεύσεις

ούτε οι απάτες χωράνε στο μυαλό.

Δεν χρειάζονται άλλα υποκατάστατα πια…»

 

Ο Δ. Τσινικόπουλος* αναφέρει στο άρθρο του «Η μεταμόρφωση του ανθρώπου»….«από πρωτόγονος, αμόρφωτος νομάς, από αρχαϊκός μεταμορφώθηκε μέσα σε κάποιες χιλιετίες σε πολιτισμένο ον, δημιουργώντας πολιτισμό».

Ο πολιτισμός των ανθρώπων της γης δημιουργήθηκε, σμιλεύτηκε και αποτύπωσε τις εποχές και τις τάσεις του  μέσα από θρησκείες, νόμους, διδασκαλίες, εμπειρίες, φιλοδοξίες, οράματα, πολέμους, κακοφορμισμούς των κοινωνιών και των ψυχών.

Η ποίηση, μια από τις ωραιότερες εκφάνσεις του λόγου, δεν μένει ανεπηρέαστη από τη διαδικασία αυτή ούτε καν αμέτοχη. Ξεκίνησε με σύμβολα χαραγμένα σε βράχους, σε ξύλινες επιφάνειες, στο χαλκό και στο μάρμαρο.

Πώς σώθηκε καλύτερα ως τις μέρες μας;;; Αποτυπωμένη στο μάρμαρο δίνοντας έτσι το δικαίωμα στο χρόνο που κοιτά από μακριά να έχει τα δίκια του όταν μας δείχνει τις επιπτώσεις από την επιλογή καταγραφής του ανθρώπινου ίχνους μας στην άμμο ή στο βράχο ή στο χαρτί ή στο μάρμαρο!

Πώς να παλέψεις το άδικο

Μέσα στους αιώνες

Μια στάλα ουρανού

Μόνο ζητάς[..]

….

Πως άραγε ακούνε και βλέπουν οι άνθρωποι;

Χάθηκες λες το φως της αιωνιότητας εδώ

Η μέρα διαδέχεται τη νύχτα

Ίδια κι όμοια κάθε φορά.

 Παράλληλα η διάπλαση του εσώτερου εαυτού είναι διαρκής και στα χαρακώματα, είναι πόλεμος. Η Φωτεινή εντρυφά στις διαδικασίες (δεν την αφορά η επίρρωση ή όχι) και στοχάζεται, μονίμως στοχάζεται.

[…]

Διχάζει το ασύλληπτο του νου

Βιαιοπραγεί τον Πλούτο των συναισθημάτων

Οι χαρές δίνονται με δόσεις

Η τραγωδία των Αξιών καιροφυλακτεί στα χαλάσματα

Κι ο Ποιητής..

Που στοχάζεται έναν κόσμο αλλιώτικο

Βολοδέρνει να ενώσει τον κόσμο

Με δυο καταραμένους στίχους του.

Για την ποιήτρια όλα αποτυπώθηκαν εδώ σε αυτό το έργο μέσα από την οπτική της μεταμόρφωσης από το πρωτόγονο έως το ανώτερο εγώ, εκεί που οφείλουμε να βρεθούμε με άλλα λόγια.  Η Φωτεινή  στο βιβλίο της  δεν  εκμεταλλεύεται τον χρόνο ως υπαίτιο. Απλά τοποθετεί τα γεγονότα και τους στοχασμούς στο  χρονικό σημείο που συνέβησαν..

 

Ο Άνθρωπος, όπως παρουσιάζεται στην ποίηση της Φωτεινής και  στη μεταμόρφωση μέσα στο χρόνο , όχι λόγω του χρόνου: 

«..είμαστε τα παιδιά με τα γρατσουνισμένα γόνατα…»

«εμμένουμε στις σκιές, είμαστε οι μνήμες μας..»

«με χάρτινα κουρασμένα βλέμματα σε αποδομημένες ιστορίες

Παρελθόντων χρόνων…»

«μια ιστορία δίχως αρχή μέση και τέλος..»

Τι συμβαίνει;;

«όπου υπάρχει νόμος υπάρχει και νομοθέτης..»

«στο μετερίζι του προσωπικού αγώνα, η θυσία υπέρμετρη..»

«..η ψυχή βρυχάται και σταυρώνεται νυχθημερόν…»

«…τα χάσαμε όλα στη μονοτονία της οδύνης μας…»

«..τρίζουν τα σαρακοφαγωμένα σανίδια της υπόστασης….»

Και ΣΙΩΠΗ….ΣΙΩΠΗ…ΠΑΥΣΗ….

Γιατί συμβαίνουν αυτά;;;

«…εξορίστηκαν οι πράξεις μας… ενσαρκώθηκαν τα ένστικτα στην αχαρτογράφητη ψυχή μας…»

Καθώς:

«…η γνώση των σοφών ανθρώπων μηχανεύτηκε….»

Και  η  Άνοιξη  με  όλο  της  τον  τεράστιο,  υπέροχο,  μεθοδικό συμβολισμό  της  δεν  ήρθε  ακόμα  ή  όχι  ακόμη  σε  όλους ταυτόχρονα  για  να  ανθίσει  το  αγνάντι  μας  και

«..να πιει νερό ο Ήλιος, να πιει ο τόπος, να πιει κι όλη η γη..να ανθίσουν οι καρδιές Ανάσταση…»

Ανάταση θα πω!! Ανάταση από την τεχνική του πονήματος της Φωτεινής, την οπτική που επέλεξε για να μας πει το αυτονόητο και να μας το θυμίσει:

«δεν  σου χρειάζονται  άλλα  υποκατάστατα  πια..»

«… ως πότε;…ως πότε;;;»

Τα γεγονότα δηλαδή τα παρουσιάζει τώρα, μιλώντας μας για αυτά, δείχνοντάς μας πώς έγινε, τι έγινε και γιατί. Στοχάζεται πώς θα ήταν αν ήταν αλλιώς και παροτρύνει την αλλαγή μέσα από το προσωπικό της βίωμα.

Με αυτόν τον τρόπο μας απενοχοποιεί χωρίς να μένει αμέτοχη στα δεινά των λανθασμένων επιλογών μας ή και επιλογών της εξάλλου, το έχουμε ξαναπεί για όποιον ή όποια δεν το θυμάται: Η Φωτεινή υπερασπίζεται τη φιλία ως άλλη θεά Εστία τον οίκο της.

Φωτεινή ας μου επιτρέψεις να πω πως  δεν πρόκειται για ποίηση με τη στενή έννοια του όρου αλλά για ποιητικό στοχαστικό δοκίμιο περί της ανθρώπινης φύσης. 

Η  μελέτη του δίνει τόσες ερμηνείες όσες κι οι  επαναπροσεγγίσεις του με έναν όμως πάντα σηματωρό:

«την Ποίηση που διηθείται για να παραμένει η Ψυχή της αγέραστη στο Χρόνο..»

Καλοτάξιδο!!

Κατερίνη 9/12/2016

 (Στοιχεία για τον κ. Δ.Τσινικόπουλο εδώ :http://www.biblionet.gr/author/11220/%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%AE%CF%84%CF%81%CE%B7%CF%82_%CE%A4%CF%83%CE%B9%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82)

ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΠΙΔΑΚΑΣ (ΧΡΥΣΑ ΛΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ) ΑΝΑΓΝΩΣΗ της Μίνας Παπανικολάου

ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΠΙΔΑΚΑΣ (ΧΡΥΣΑ ΛΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ)

Ανάγνωση της  Μίνας Παπανικολάου

Το 2015 και από τις εκδόσεις ΜΑΤΙ  παρουσιάστηκε  στην ποιητική σκηνή το βιβλίο της  Χρύσας Λουλοπούλου ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΠΙΔΑΚΑΣ με την έμπνευση να καταλύει το χρόνο και να ξεπηδά ως πίδακας κρουστός στις καρδιές  των αναγνωστών.

Αν και πέρασαν λίγοι μήνες από την πρώτη επαφή μου με τη συλλογή ποιημάτων της, δεν το ξέχασα πως  η Χρύσα γράφει με την καρδιά και του νου, εντρυφώντας σε συναισθήματα, αλήθειες, πραγματικότητες χωρίς να φοβάται να τα εμφανίσει μπροστά μας όπως ακριβώς είναι, όπως τα νοιώθει, τα βλέπει, τα ζει. Αυτό δεν μειώνει την ποίησή της στη λυρικότητα που της αρμόζει. Απεναντίας, οι λέξεις της είναι διαλεγμένες μία μία, δεν επανεμφανίζονται συχνά, χωρίς ποτέ να χάνουν την αληθινή τους υπόσταση και χωρίς να στερούν τίποτα από την συναισθηματική έξαρση που επιθυμεί να τους αποδώσει γράφοντας  και  να μας αποκαλύψει..

Η Ποίηση, το αλεξίπτωτο που την κρατά, μας κρατά, όσους κι όσες είχαμε την τύχη να εκφραστούμε μέσα από αυτή. Αν μας αγάπησε τελικά κι αν μας κρατήσει στη λίστα των τιμητών της, θα το  καταγράψει ο χρόνος, ο αμείλικτος και ιατρός ταυτόχρονα.

Μέχρι τότε η Χρύσα θα γράφει νικώντας τον, έτσι κι αλλιώς, διότι θεωρώ πως η γραφή της θα παραμείνει ανεξίτηλη και θα αντέξει στις πιέσεις από τη σύγκριση της εύκολης καταγραφής συναισθημάτων-ψυχογραφημάτων χωρίς αντίκρυσμα της εποχής μας των ποιητών και ποιητριών που κατακλύζουν το διαδίκτυο και τα εκδοτικά στέκια του εύκολου εντυπωσιασμού.

Οι λέξεις της είναι  εικόνες και πίνακες άλλοτε με λεπτές πινελιές και κάποιες φορές με αιχμηρά λόγια για την ίδια και ποτέ για κάποιον ή κάτι άλλο. Διαβαζοντας, βλέπεις μπροστά σου πράγματι τους ήρωες και τις ηρωίδες της να κινούνται!  Τα χέρια λες κι είναι χέρια σου κι εκτείνονται μέχρι τις παρειφές του πόνου ή της χαράς της. Αγγίζουν ό,τι άγγιξε..Περίεργο, μα αληθινό..Και πότε το καταφέρνει ο ποιητής ή η ποιήτρια; Μα φυσικά, όταν και μόνο όταν η συνάντηση με τη ζωή δεν είναι εικονική ούτε ενσυναισθητική  (χωρίς να υποτιμώ την ενσυναίσθηση την οποία υπηρετώ εξάλλου). 

Η Χρύσα Λουλοπούλου είναι η ποιήτρια που ζει και συνομιλεί με τις στιγμές της, τις ωραιότητες και τις καταβυθίσεις της. Τις έχει αποδεχθεί και είναι όλα αυτά μαζί: μια γυναίκα-ποιήτρια της εποχής μας.

Η μάχη εκτυλίσσεται μπροστά της και είναι δική της, με τον έσω εαυτό, την κλίμακα αξιών της, τα θέλω, τα πρέπει, το σωστό, το λάθος, το ανθρώπινο, το θεϊκό....!

Πολλά, πολλά για ένα μόνο βιβλίο, πολλά για μια μόνο ζωή.

 Χρύσα Λουλοπούλου: Καλοτάξιδο!!

Κατερίνη 4/9/2016